Archive

Monthly Archives: February 2013

Image

Voorkant The Secret HistoryAchterkant

EEN GAST IS EEN GESCHENK VAN GOD

 

 

Mirelle Thijsen (MT)

Jij en Rob Hornstra zijn ‘partners in crime’ in het kader van The Sochi Project. In de periode 2009-2013 hebben jullie meerdere malen de Noord-Kaukasus bezocht, een van de twaalf economische regio’s van Rusland. Mijn eerste vraag komt voort uit het lezen van de tekst op de achterflap van jullie recent verschenen jaar publicatie De Geheime geschiedenis van Khava Gaisanova en de Noord-Kaukasus. Hoe en wanneer zijn jullie slachtoffer van geweld, corruptie en machtsmisbruik geworden? Noem wat voorbeelden.

 Image

Arnold van Bruggen (AvB) 

Corruptie is iets wat je daar hoe dan ook overkomt. We hebben vaak meegemaakt dat steekpenningen betaald moeten worden. In je rijbewijs of in je paspoort werden wij geacht wat roebels stoppen. Een keer waren we opgepakt in Dagestan en een ambtenaar vroeg ons: “als je geen last van ons wil hebben dan moet je nu zoveel geld neertellen”.  En hij noemde het bedrag. Dat hebben we niet gedaan. Dat is een vorm van corruptie en machtsmisbruik tegelijkertijd. En geweld kom je tegen als je met gewapende agenten te maken krijgt, en geïntimideerd wordt door een antiterreur brigade die ons oppakte en in een kelder tegen een muur smeet om mugshots te nemen, zonder een woord te zeggen. Maar goed, dit valt in het niet bij datgene wat de inwoners zelf daar overkomt. Wij maken wel alles op een kleine schaal mee. Wij worden met fluwelen handschoenen aangepakt, omdat we buitenlanders zijn. Als je de verhalen hoort van de mensen die wij bezoeken, dan is dat veel schokkender.

 

MT

Maar worden jullie wel toegelaten?  Inmiddels weet men immers wat jullie naar buiten brengen. Zijn alle gebieden nog toegankelijk voor jullie?

 

AvB 

Nee, Niet alle gebieden zijn toegankelijk. Er is een Nederlandse diplomaat naar de Russische veiligheidsdienst (FSB) gesommeerd om een verklaring te geven wie wij zijn en wat wij doen in Rusland. Via die diplomaat kregen wij te horen dat wij voortaan al onze bewegingen in Rusland moeten doorgeven aan de FSB. En dat is een flinke inperking van de vrijheid die wij anders genieten daar. Die verodening geldt sinds de laatste reis door de Noord-Kaukasus, toen wij zijn opgepakt in Noord-Ossetië. Wij zijn daar voor de rechtbank gesleept, zij wilden ons deporteren: uit Rusland zetten.

 

MT

Zijn er meer van dat soort voorbeelden waaruit blijkt dat jullie werden beperkt in je vrijheid?

 

AvB 

Ja, in feite elke keer als wij uit een gebied werden gehouden, of werden opgepakt. Zo gingen we een keer in Tsjetsjenië de bergen in en werden meteen bij een legerpost aangehouden. In plaats van dat ze zeiden tegen ons, je mag niet verder dan deze legerpost, zeiden ze: ‘Ga maar naar het dorpje toe’. En eenmaal in het dorp werden we aangehouden, omdat we daar niet mochten komen.  Terplekke werden we een dag vastgehouden in een soort bunker bij de FSB, midden in het opstandsgebied. Een dergelijk voorval deed zich voor, in een eerder stadium van het project, in het dorp Krasny Vostok. Op een reeks locaties zijn we niet toegelaten door de veiligheidsdiensten.

 

MT

Zijn jullie bang inmiddels, na die ervaringen?

 

AvB

Nee, wij voelen ons wel veilig als buitenlanders. We weten wel dat we in de gaten worden gehouden. Als het tegen zit, zitten we weer twee dagen op een politiebureau, of bij de rechtbank.

 Image

MT

De Geheime Geschiedenis van Khava Gaisanova is het vierde jaarboek en net uit. Wat betekent precies: ‘Dit boek is een indringend verslag van hun reizen’.

AvB

Ja, dit is het jaarboek van 2012-2013. We hebben het zo genoemd omdat het over een hectisch gebied gaat. Dat maakt het indringend. In het boek staan nare verhalen van mensenrechten schending, van vermissing, van moord en doodslag, the full package. Dat maakt De Geheime Geschiedenis wat indringender dan Sochi Singers, bijvoorbeeld. Sochi Singers zou ik niet bepaald indringend willen noemen. En het boek over Abchazië, Empty Land, Promised Land, Forbidden Land (2010) is meer een reisboek, speels, vanuit een benadering van Abchazië als sprookjesland. Hoewel er zeker ernstige dingen in worden behandeld, zoals het keerpunt van het land, maar het is tegelijk een vrolijk en luchtig boek. Dit in tegenstelling tot het laatste jaarboek, dat is redelijk zwart.

 

MT

Ja, precies. De Geheime Geschiedenis gaat over slachtpartijen in veel gevallen! En het behandelt een langere periode. Is dat voor het eerst, dat een lange periode, van 2009 tot 2013, wordt bestreken?

 

AvB

Dat geldt ook voor het Abchazië boek. Daar begonnen we in 2006 al mee, en het kwam in 2010 uit. Het geldt voor alle boeken in zekere zin. De Sketchbooks Series zijn producten van een reis. Zo is Sochi Singers ook het resultaat van meerdere reizen. Alleen het onderwerp is veel kleiner en overzichtelijker. Sanatorium daarentegen, is gebaseerd op twee reizen.

 

MT

Is dit laatste boek meer een historisch overzicht?

 

AvB

Het wentelt om elkaar heen: de even hoofdstukken vertellen het verhaal van Khava. De oneven hoofdstukken zijn de verhalen waarin de geschiedenis zich ontvouwt. Soms chronologisch, dan weer thematisch van opzet. Als het al een geschiedenisboek is, dan meer een geschiedenis van het geweld in de Noord-Kaukasus. Hoe het is voor haar inwoners om generaties lang in conflict te leven, in dergelijke erbarmelijke levensomstandigheden. Dagelijks te maken hebben met deportaties en armoede.

Image 

MT

Is het niet zo, dat in The Sochi Project het kleine verhaal symbolisch is voor het grote historische gebeuren?

 

AvB

Ja, precies.

 

MT

Even naar jullie samenwerkingsverband. Dat intrigeert mij altijd. Wie doet wat en wanneer? En dan hebben jullie natuurlijk dat hele pakket van crowd funding / website / reisbestemming kiezen / historisch onderzoek verrichten / inhoud en opzet van een publicatie  bepalen / overleggen met grafische vormgevers / fotoboeken uitgeven in eigen beheer. Hoe wordt dat programma ingevuld? Hoe gaan jullie te werk?

 

AvB

Ja, ik zal het rijtje aflopen. Als het gaat om crowd funding, daar zijn we min of meer mee gestopt, met de campagne, omdat het project op een einde loopt. Alles wat nog binnen komt is fantastisch en hebben we zeker nodig, maar we zijn nu zo druk met de inhoud en eindpresentatie van het project, dat we aan werving van geld niet meer toekomen.  Tot nu toe liep het campagne voeren via Rob’s lezingen, via mailings die we beide maakten. Aan de achterkant van de crowd funding, het systeem dat we daarvoor hebben, werken we beide. Ik verzorg de financiën van het project, Rob doet de donatie oproepen, het contact met de donateurs en verstuurd de nieuwsbrief, en die schrijf ik dan weer. Het is redelijk minutieus verdeeld. De voorkant van de crowd funding heeft veel verschillende vormen. De post op Facebook verzorg ik. Dat is een soort nieuwsbrief geworden met veel volgers, waar interactie mee is. Facebook is een belangrijk podium voor The Sochi Project geworden. De website die nu in wording is, wordt hier bij Prospektor door mij gemaakt, samen met een stagiair. Dat is de eindpresentatie van The Sochi Project.

 

MT

En jullie reisbestemmingen? Wie bepaalt waar jullie heen gaan?

 

AvB

Dat verschilt nogal. Ik kies waar we heen gaan en waarom. Omdat een locatie op een bepaalde manier interessant is. En Rob bedenkt dan, op basis van wat we gaan tegenkomen, wat voor een serie hij zou kunnen gaan maken.  Hij fotografeert, niet alleen series, ook verhalen over wat we onderweg tegenkomen en naar aanleiding van in dorpjes en steden te gaan rondtrekken. Ik ben daarin leidend omdat er een historische aanleiding is en ik de verhalen nodig heb, en Rob kijkt vervolgens welke subverhalen we tegenkomen. Hij vertrouwt erop dat we op al die plekken, die ik uitzoek, zoveel aan de hand is, dat we voldoende verhalen verzamelen.

 

MT

Zou je dit aspect kunnen betrekken op het boek De Geheime Geschiedenis van Khava Gaisanova? Welke reisbestemmingen worden gekozen, en wat tref je daar aan?

 Image

AvB

Ja, bijvoorbeeld als we naar Dagestan gaan, dan weet ik, ik wil naar een bepaald dorp. Daar gebeurde iets in de negetiende eeuw. Dat is voor Rob niet interessant, maar wel het feit dat er nu een recente opstand plaatsvindt. We weten altijd dat we in een hoofdstad moeten zijn, daar zijn veel interviews te halen. We weten altijd dat we naar de provinciesteden toe moeten, want die zijn typischer. Daaraan kun je de staat van het land aflezen. Als we een republiek ingaan hebben we vooraf al een goed idee over wat we zoeken. Welke plekken we moeten bezoeken. De dorpjes zijn interessant vanwege de geschiedenis, de hoofdsteden vanwege de mensen die er wonen, en de provinciesteden laten het ware gezicht van het land zien. Op zo’n manier ontvouwt zich dan iets. Over de Noord-Kaukasus wisten we dat het daar vanwege verhalen over de sport worstelen interessant is. Dat gegeven pakt Rob vervolgens als serie op en ik neem mij voor een paar trainers en sporters spreken. Rob wil dan consequent in elk dorp en elke stad met de taxi of met onze auto langs een sportschool. Overal waar ik naar toe wil, vanuit mijn ideeën, gaan we in ieder geval kijken naar de lokale sportschool, en die is er altijd. Zoals in het begin van het project naar de cultuurhuizen, waarover Rob een hele serie heeft gemaakt. Zo komt er wat betreft de historische plek die ik uitkies een fotografische dimensie bij.

 

MT

Hoe bereid jij je voor? Ik duid op het historisch onderzoek voor De Geheime Geschiedenis van Khava Gaisanova. Waar wil je perse heen?

 

AvB

Er is altijd veel over geschreven. Thuis heb ik een bibliotheek vol boeken over de Kaukusus en Rusland boeken, geschiedschrijvingen. Verder zoek ik veel artikelen op  Internet. Met een flinke map aan gelezen werk ga ik naar de Noord-Kaukasus toe. Zo pak ik op dat daar, in een dorp, een opstand is van radicale moslims. Dat conflict wordt steeds vermeld in de berichten die ik lees, dan denk ik, daar moeten wij ook naartoe. Dan kijk ik in hoeverre dat specifieke dorp in de geschiedenis een rol heeft gespeeld, zo wordt het onderzoek diepgaander. Ik werk met een combinatie van mensenrechten rapporten: Human Rights Watch of Amnesty International, journalistieke verhalen van andere journalisten en historische boeken, dan krijg je een goed beeld van een land voordat je ernaartoe gaat.

 

MT

Kun je een naam van een dorp noemen?

 

AvB

Bijvoorbeeld Gimry. Dat is een dorp dat we uiteindelijk niet hebben bereikt, omdat we daar werden opgepakt. Maar wel een plek die ik om die reden heel graag had willen bezoeken. Een ander dorp waar we wel geweest zijn is Kirov  AOul. Daar wonen veel Salafisten. Veel bruikbare interviews zijn daar afgenomen en Rob heeft er geschikte foto’s gemaakt.

 

MT

En nog even over de inhoud  en de opzet van publicaties. Hoe gaat dat in z’n werk? Hoe is de taakverdeling?

 

AvB

Ja, daar gaat veel tijd overheen. Rob vond het moeilijk om een leidraad te kiezen. Wat wordt het fotografisch verslag van de Noord-Kaukasus? Pas in maart 2012 heeft dat vorm gekregen. We zochten naar een sterke rode draad: iemand symbool laten staan voor die regio. Vanuit het idee te willen schrijven over de Noord-Kaukasus kwam het verhaal van Khava er in. Zij begon daar model voor te staan.  Daar zijn verschillende redenen voor. Haar persoonlijke geschiedenis vertegenwoordigt min of meer de Noord-Kaukasus. Daarbij komt dat zij op een heel interessante plek in de Noord-Kaukasus woont. Dus ook geografisch gezien. En een derde reden was dat haar familiefoto’s zo fantastisch zijn. Haar privé foto’s, zoals het portret van Khava op de voorzijde van de omslag, betoverden ons zodanig, dat ze niet meer uit ons hoofd verdwenen.

 

MT

En dan dat kleine fotoalbum, wie heeft dat gekozen en waarom zit dat op deze manier in het boek?

 

AvB

Dat is een lang proces geweest. We vonden het aanvankelijk mooi om het als katern op te nemen in het boek. Het zou een klein boekje worden, maar dat kon niet gebonden worden tussen de krantenkaternen. We hebben overwogen een groot album maken, net zo groot als het boek, maar daardoor verloor het album zijn magie enigszins. En door het zo los in het boek te steken wordt het een verassing, een cadeautje, wat erg past bij de titel, vind ik. Ineens bezit je een klein fotoalbum van Khava. Het wordt intiem daardoor. Het is bijna letterlijk een kopie van het originele fotoalbum. Passend bij De Geheime Geschiedenis van Khava Gaisanova. Ineens komt daar zo’n geheim cadeautje uitvallen…

Image

MT

Hoe is het overleg met de grafische ontwerpers Kummer & Herrman in dit meerjarige documentaire project verlopen?

 

AvB

Dat is bijzonder intensief. Zij zijn geen derde partij meer, maar onderdeel van The Sochi Project geworden. Vooral de laatste tijd. De bijdrage van Jeroen Kummer is integraal onderdeel van het project. Hij zit daarin op strategisch en  inhoudelijk niveau en op dat van de vormgeving. De productieleiding van het laatste jaar van The Sochi Project ligt volledig bij Kummer & Herrman. Heleen – die bij Kummer & Herrman de productie verzorgt – coördineert het productieproces met Aperture, evenals het tentoonstellingsprogramma. Over de afgelopen vijf jaar zijn Kummer & Herrman gaandeweg een cruciale rol gaan spelen.

 

MT

Jullie beide hebben overleg met de ontwerpers betreffende lay-out, typografie en opzet van een publicatie?

AvB

Jazeker. Een derde van de bijeenkomsten woon ik bij. Ik neem deel aan de grote bespreking aan het begin van het project, met veel brainstormen. Ergens in het midden zijn we bij elkaar om de eerste ontwerpen en opzetten te bespreken. En aan het eind, als alles bij elkaar komt. Rob zit tussentijdsveel vaker bij Kummer & Herrman. Ten eerste, om praktische redenen: hij woont ook in Utrecht. Ten tweede omdat Kummer & Herrman betrokken zijn bij de beeldselectie. Welke foto’s achten zij essentieel voor de publicatie? Hoe worden de foto’s geplaatst? Hoe wordt het boek ingedeeld teneinde tekst en fotoseries goed tot hun recht te laten komen? Daarover voeren Rob en K&H zeer intensief overleg.

MT

Als je terugkijkt naar het samenwerkingsverband met Kummer & Herrman, toen en nu, is dan het programma en het samenwerkingsverband in de loop der jaren anders ingevuld?

AvB

In het begin was de samenwerking beduidend minder intensief. In het begin was meer sprake van een opdrachtgever -aannemer relatie. Wij zeiden: maak deze website. Bedenk een goed boek wat we voor heel weinig geld kunnen maken.  Het samenwerkingsverband was ad hoc. Gaandeweg bleek dat we steeds vaker dingen nodig hadden. Prentbriefkaarten, posters. We gingen meer boeken uitgeven, tentoonstellingen samenstellen. De rode krant kwam er tussendoor. Het Sochi Project werd een fulltime bezigheid. En hun bijdrage is zonder meer strategisch te noemen: zij denken mee, ook conceptueel. De krant On the Other Side of the Mountains (2010) komt uit hun koker. Wij geven aan dat we iets mobiels wensen, en zij geven aan dat het mogelijk is om te maken. Vervolgens hebben wij die puzzel in elkaar gelegd op Rob’s zolderkamer. De puzzel dat een krant ook echt een krant kan zijn maar tegelijk een tentoonstelling. Het is zonder meer een voortreffelijke samenwerking!

MT

Ik zie in boektechnisch opzicht, en qua vormgeving, overeenkomsten tussen de rode krant en De Geheime Geschiedenis van Khava Gaisanova, dat ook op krantenpapier is gedrukt.

 

AvB

Ja, er is duidelijk sprake van een relatie, absoluut. Je zou het bijna een vervolgpublicatie kunnen noemen. Het boek heeft dezelfde vormgeving en dezelfde uitstraling, en het werken met citaten is overeenkomstig. En vooral het papier. Ook inhoudelijk vind ik de publicaties met elkaar vergelijkbaar. Beide gaan over de Noord-Kaukasus, hoewel dat een heel platte inhoudelijke vergelijking is. Beide uitgaven zijn gemaakt met een gevoel van urgentie om de verhalen te vertellen. En dan is er de urgentie van krantenpapier en vormgeving. Met citaten en koppen. Om bijna schreeuwend, het verhaal van de andere kant van de bergen te vertellen, en niet bij Sotsji te blijven hangen.

 

Image

MT

Wat is het verhaal van Khava, de protagonist in jullie recent verschenen publicatie? Wat is er zo geheim aan? En zoals ik al zei, haar levensgeschiedenis is symbolisch voor de geschiedenis van de Noord-Kaukasus.

AvB

Ik kan het heel kort samenvatten. Zij is geboren in ballingschap, in Kazachstan, waar haar ouders naar zijn teruggekeerd. Ze is teruggekeerd naar de Noord- Kaukasus en werd na aankomst door haar oma uitgehuwelijkt aan een man die voorbij kwam. Daarna belandde ze in een serie oorlogen, die te maken hebben met de oorlog in Tsjetsjenië, en in haar eigen district, het Prigorodny district, begin jaren negentig. Khava woont in de streek van Beslan waar de beruchte schoolgijzeling heeft plaatsgevonden. De hele geschiedenis van de Noord-Kaukasus, zowel die in de negentiende eeuw, van de verovering van die regio, als de laatste terreuraanslagen, horen bij haar leven. Haar man is in 2007 ontvoerd. Daarmee past zijpersoonlijk in het verhaal over de Noord-Kaukasus, dat momenteel een ellendig gebied is, waar ongelooflijk veel mensenrechten schendingen plaatsvinden. Haar levensgeschiedenis is natuurlijk geen samenvatting van de geschiedenis van de Noord-Kaukasus, maar haar verhaal heeft links met talloze gebeurtenissen daar, dat maakt haar geval tot een typisch voorbeeld van het levensverhaal van een vrouw uit de Noord-Kaukasus. Met alle drama’s van dien. Ik zou overigens zo honderd andere vrouwen kunnen noemen voor wie dat eveneens zou gelden. Belangrijk is dat zij midden in de Noord-Kaukasus woont en daarom een link heeft met Ossetië  en Beslan. Dat laatste geldt voor veel minder mensen.

MT

Maar waarom die titel: De Geheime Geschiedenis? Wat is er zo geheim aan? Bovendien is ‘De Geheime geschiedenis’ hoofdstuk 16 In het boek. In feite eindigt haar verhaal daar. Ik vraag me af wat eraan vooraf gaat.

AvB

‘De geheime geschiedenis’ gaat eerder over het maken ervan, dan over haar eigen geschiedenis. Het is ‘geheim’ omdat het verhaal verborgen blijft, door de ongunstige omstandigheden in het land waar Khava woont. Hoe is het om als journalist daar te reizen, en dit soort verhalen op te schrijven? Daarin wordt je voortdurend geblokkeerd. Werken wordt je moeilijk gemaakt. Uiteindelijk zijn we zelfs uit haar dorp weggestuurd door de politie en de immigratiedienst. Dat is in feite ‘de geheime geschiedenis’. En die tegenwerking sluit aan bij het verhaal ‘aan de andere kant van de bergen’ dat wij willen vertellen. Het wordt journalisten heel moeilijk gemaakt om dat verhaal te vertellen. Vandaar die titel.

MT

In hoofdstuk 16 eindigt jullie ontmoeting met haar?

AvB

Ja klopt, want dan worden we weggesleept door de politie.

MT

Zou je kort kunnen schetsen wat eraan vooraf gaat. En vooral stilstaan bij Khava’s prangende vraag: waar is mijn echtgenoot?

AvB  

Ja, zoals ik al aangaf: hoe haar geschiedenis zich ontspint, is beschreven in de hoofdstukken die daaraan vooraf gaan. Hoe haar man op een dag verdwijnt, als hij op weg is naar Vladikavkaz in zijn auto en met een buurman. Hoe zij terugkomt uit Kazachstan, waar zij een prettige Sovjet jeugd heeft gehad. Een typische Sovjet jeugd heeft beleefd. Ze was een van de pioniers, zij ging naar de bioscoop. Ze woonde in die volledig multiculturele stad. Totaal verschillend van de Noord-Kaukasus, die niet multicultureel is, in de zin van dat daar mensen van over de hele Sovjet-Unie wonen. Waar het leven veel strikter is vanwege de sociale normen en regels die daar gelden. Zij is geboren in ballingschap. Haar verhaal begint al bij de deportatie. En daarvoor bij haar voorouders die ooit uit de bergen gejaagd zijn door de Russen. Ik vertel het verhaal vertel in een serie ontmoetingen met haar. We zijn vaak bij haar langs geweest. De ene keer gingen we met haar naar de school toe waar zij les geeft, de andere keer zaten we in haar keuken. Weer een andere keer zaten we aan de straat, waar ze haar koelkastje heeft staan met flesjes water. Het is een serie ontmoetingen waardoorheen ik haar levensverhaal heb willen vlechten.

MT

Is oral history voor jou een belangrijke gereedschap en manier van informatie verzamelen?

AvB

Ja!

MT

Hoe doe je dat? Wat moet je doen om je verhaal te kunnen vertellen? Je zei al, ik verricht vooraf veel historisch onderzoek, op internet, in boeken. Maar ter plekke, denk ik dat interviews met mensen een belangrijke bron van informatie is.

AvB

Ja, de belangrijkste bron. Van daaruit komen de verhalen voort. Hoe ik dat in praktijk doe? Aan de ene kant win ik informatie in bij advocaten en mensenrechten activisten, ook bij NGO’s. Aan de andere kant, waar wij erg van houden is, naar die plekken te gaan waar dingen aan de hand zijn. Dat maakt het een interessante regio. En gewoon aanbellen bij mensen, of mensen op straat aanspreken. En kijken welke verhalen daaruit voortkomen. Dat kan een verhaal van een broer of buurman zijn, en zo rijden we zo’n dorp door. En daar komen we met mooie, bruikbare verhalen uit.

MT

Dus eigenlijk vrij spontaan?

AvB

Ja! Deels spontaan. Wel is vooraf aan zo’n ontmoeting een selectie gemaakt: naar welk gebied gaan we, welk dorp willen we bezoeken, welke stad. Dan hebben we tipgevers die ons zeggen ga daar en daar eens naar toe, en je moet die en die plek bezoeken. Zo worden we getipt en zijn er mensen die we toevallig ontmoeten.

MT

Zou je een of twee ontmoetingen kunnen beschrijven, behalve die met Khava. Een ontmoeting die een grote indruk op jou/jullie heeft gemaakt?

AvB

Jazeker!  Voor dit boek, wat mij bijstaat, is een gesprek met een politieagent die zichzelf op een granaat had geworpen om zijn collega’s te beschermen en die daardoor voor de rest van zijn leven aan bed gekluisterd is. In een kamer met jonge dochters die om hem heen springen. Hij heeft geen benen meer, en mist een arm. Hij heeft een slecht gehoor en nauwelijks zicht. Hij zit daar maar op zijn bed en hoopt dat zijn kinderen en vrouw thuiskomen, en verhalen vertellen tegen hem. Dat is een bron van informatie en een treurig stemmend verhaal. Met dit toon ik de andere kant van de strijd: de vele slachtoffers die bij de overheid vallen. En dan is er de opmerking die de agent maakte: ‘Ik heb me op die granaat geworpen om in een opwelling mijn collega’s te redden, maar als ik terugkijk, en zie wat met mij is gebeurd, en wat mijn collega’s daar deden, dan heb ik mij opgeofferd voor een stel lafaards’. Dat vind ik een heel nare opmerking. Tja, omdat het gevoelens van verbittering oproept. “Waarom heb ik dit in Godsnaam gedaan. Welke zaak heb ik hiermee gered?” Een zaak waarin hij niet meer gelooft…

MT

En dan is er deze zin, misschien kan je daar een korte toelichting op geven: ‘De Kaukasus is meer dan conflict en vluchtelingen, fundamentalistische Islamieten of sportwedstrijden’.

AvB

Ik weet niet in welke context deze zin is geplaatst… Ik denk dat ik wil zeggen dat veel mensen proberen een zo prettig mogelijk leven te leiden, met een moestuin, een café en een baan. Want meer dan de helft van de mensen die daar woont is werkeloos. Uiteindelijk ben ik er bang voor, als ik zo’n boek maak, dat ik het verhaal de-humaniseer, dat het alleen maar een grote brok verdriet, ellende, mishandeling, marteling en verlies wordt, terwijl iemand als Khava ook leuke tijden heeft meegemaakt. We hebben diners met haar genoten, vruchtensappen gedronken, haar heerlijke gerechten gegeten. Het zijn mensen als zij die wel degelijk van het leven houden. Dat moet ook blijken uit zo’n boek. Dat je niet alleen maar een groot zwart gat voorstelt, daar in de Noord-Kaukasus.

 

MT

Dan is er een zin, op p. 26 in hoofdstuk 1 (‘The North Caucasus’) van de Engelstalige editie, waaruit blijkt dat dit integrale boek een soort ‘werk-in-uitvoering’ is waar jullie al in 2007 aan zijn begonnen. Zou je een toelichting kunnen geven?

AvB

Ja, het betekent meerdere malen die regio bezoeken. Het boek is niet zozeer het resultaat van een reis, of een onderzoeksfase, maar eerder het resultaat van voortgaande research, voortschreidende  inzichten. Het ligt enigszins voor de hand om het een ‘work in progress’ te noemen…

MT

Hoe vaak zijn jullie er geweest?

AvB

Dat weet ik niet uit mijn hoofd. Ik denk dat we de afgelopen vier jaar zeven keer in de regio geweest zijn?

MT

En is het project hiermee afgerond?

AvB

Ja, dit boek is er nu. Maar in mei gaan we beide terug naar de Noord-Kaukasus. Ik denk dat ik er vaker terug zal komen. Er is genoeg te vertellen over dat gebied. Ook vind ik het belangrijk dat het onder de aandacht blijft. Ik wil over die regio blijven schrijven. Voor het Sochi Project is een en ander bijna afgerond. In mei gaan we nog een aantal ‘personages’ bezoeken die we belangrijk vinden voor het project. We zijn benieuwd naar de ontwikkeling die zij hebben doorgemaakt in de loop der jaren. Vooral zijn we geinteresseerd in de mensen die we in het begin hebben ontmoet. En naar plekken gaan waar we niet terug zijn geweest. Zoals Krasny Vostok. Wat heeft zich daar afgespeeld? Dat willen we eventueel in beeld brengen, zodat er duidelijk een ontwikkeling zichtbaar wordt, naast wat er zich zoal afspeelt in de steden.

MT

En wat betekent het begrip dat op jullie website staat:  ‘innovatieve journalistiek’ in de 21ste eeuw, in relatie tot de documentaire fotografie van Rob Hornstra en fotoboeken maken?

AvB

Hum…Bij ons schuilt het innovatieve vooral in crowd funding, en waar we ‘innovatief’ voor worden genoemd, in verband met de toekenning van de Canon Prijs voor innovatieve journalistiek, zit ‘m vooral in het feit dat we gebruik maken van crowd funding, daarmee traditionele publicaties uitgeven (zoals de rode krant), en nieuwe zin en inhoud weten te geven aan het bedrijven van journalistiek. Aldus de inhoud van het juryrapport. We gebruiken het oeroude medium van een krant en geven daar nieuwe zin en  invulling aan. In de omgang met traditionele media, ook als het gaat om de boeken maken, ligt het innovatieve. Hoe gaan we op de meest moderne wijze crowd-funding toepassen, Facebook gebruiken, twitteren,  de wereld over? En tegelijkertijd dat proces proberen te vertalen in de mooiste dingen die we erbij vinden passen. Dat kan een fotoserie zijn over kerstbomen, bij wijze van kerstkaarten. De krant die een tentoonstelling wordt, dit boek dat eigenlijk meer een krant is.  Op zo’n manier zijn alle publicaties niet echt wat ze lijken. Hierdoor wordt je op het verkeerde been gezet. En kan de boodschap mogelijk beter overkomen.

MT

Hoe verhoudt jouw tekst zich tot de foto’s van Rob?

AvB

Interessant  is dat ze bijna altijd parallel worden gemaakt. Daarom is er sprake van kruisbestuiving tussen onze bijdragen. Omdat we al die reizen samen gemaakt hebben – Rob heeft er bij alle interviews bijgezeten, ik heb bij alle foto’s van mensen helpen inflitsen – op zo’n manier is tekst en beeld heel erg met elkaar verweven. Ze vertellen hetzelfde verhaal, op twee verschillende manieren.

MT

Je hebt vertelt hoe je je voorbereid, hoe je ter plekke gebruik maakt van oral history, interviews afneemt. En zodra je thuis bent, hoe ga je dan te werk?

AvB

Je bedoelt het uitwerken van het project, het schrijven? Het begint met een hele stapel notitieboekjes die ik ga doorploegen en waarvan ik samenvattingen maak in Word. Van de interviews. Zodat ik het materiaal goed kan zoeken en terugvinden op mijn computer. En dan ga ik schrijven aan de hand van alle ervaringen die in mijn geheugen zijn opgeslagen, en alles wat ik relevant vind in de notitieboekjes. Dat proces is keer op keer een enorme strijd. Een strijd tegen de tijd en hoe ga ik dit in godsnaam doen. Al die verhalen vertellen. Welke lijn ga ik volgen en welke verhalen passen erin? How to kill your darlings?

MT

Hoeveel tijd besteed je daaraan?

AvB

Dat verschilt per boek. Sanatorium schreef ik terwijl we daar waren. Voor Sochi Singers gold ongeveer hetzelfde. De verhalen voor The Other Side of The Mountains heb ik in een paar weken tijd verzameld. En af en toe uitgeschreven. Empty Land, Promised Land, Forbidden Land is een redelijk dik boek. Over en weer heb ik daaraan een half jaar geschreven. En voor dit boek, De Geheime Geschiedenis heb ik door de jaren heen stukken geschreven. In 2012 ben ik drie maanden non-stop aan het schrijven geweest. En in de maanden daaraan voorafgaand heb ik fragmenten geschreven. In 2011 moest het verhaal rijpen.

MT

Wanneer kwam dat idee naar boven om Khava een protagonist te laten worden?

AvB

In maart 2012, na onze reis. Ik belde Rob en zei: ‘Ik weet het. We moeten Khava hoofdpersoon maken’. En redelijk snel daarna gingen we terug naar de Noord-Kaukasus. Het was spannend om haar dit verzoek voor te leggen: ‘we willen jouw levensverhaal te weten komen de komende  weken, en als leidraad gebruiken voor een boek’.  Als zij nee had gezegd, terwijl we daar waren, hadden we met lege handen gestaan. Dan hadden we ter plekke iemand anders moeten uitzoeken. Dan was het verhaal minder aantrekkelijk geworden, omdat de persoonlijke geschiedenis van Khava binnen honderd vergelijkbare verhalen redelijk uniek is. Dat is vanwege waar zij woont en hoe zij eruit ziet.

MT

Beschrijf een-dag-uit-het-leven-van Arnold van Bruggen en Rob Hornstra in de Noord-Kaukasus. Wat gaat goed en wat gaat fout?

AvB

Die dagen verschillen erg. We kunnen een dag aan het fotograferen zijn op een worstelschool voor een Sketchbook. We kunnen een dag lang in een politiecel zitten en verhoord worden. En ons zeer druk maken over het feit dat we een dag missen en de autoriteiten geld van ons willen. We kunnen een dag lang als een gek door de hele Kaukasus racen om een verhaal op te sporen. Vanuit Vladikavkaz naar Ingoesjetië en daar een ontplofte drankwinkel bezoeken en fotograferen. En op de terugweg in een ander dorpje stoppen om wat te eten en voor een verhaal bij deze of gene, en weer terug naar Vladikavkaz. We kunnen ook op een dag diep in een dorp duiken en tien mensen spreken en laat op de avond terug in de auto stappen, overvoerd met eten en drankjes en vele verhalen. Veel hangt van toeval af, van de samenloop van omstandigheden, en van de juiste mensen ontmoeten, die graag willen praten en ons verder helpen. Soms zijn dagen ook volslagen nutteloos. Maar juist daaruit kunnen hele goede foto’s voorkomen. Dan baal ik als een stekker: alles ging mis; dit is zonde. En dan ontwikkelt Rob een paar weken later zijn foto’s en blijkt dat hij op die dag een fraai portret of een bijzondere landschapsfoto heeft gemaakt.

MT

Nog even in het boek duiken: ‘De Sovjet-Unie probeerde de bewoners van de Kaukasus af te schilderen als nobele wilden’.

AvB

Ja, nobele wilden. Wat zij probeerden is de Kaukasus te folkloriseren. Rusland  en de Sovjet-Unie hebben al anderhalve eeuw problemen met de Kaukasus, om de regio te onderwerpen aan het eigen bestuur. Het verzet bleef. Wat ze uiteindelijk gedaan hebben is te proberen die tradities, zoals de lokale kleding, dans en folklore, eruit te lichten, om het ‘Sovjet’ te maken. Kijk wat een multiculturele Sovjet-Unie! Kijk wat een authentieke dansstijlen! Wat een mooie mensen! Kijk wat een staal zij smeden! Al het andere, het verzet zelf, de gedachte  en het culturele stelsel erachter en de normen en waarden die daarbij horen diende vernietigd te worden. Dat moest opgaan in de gelijkheidsgedachte van de Sovjet-Unie. Gelijkheid voor mannen en vrouwen, alle tradities vernietigen, zoals uithuwelijken en bloedwraak. Met het oog daarop diende eerst die folklore boven de cultuur uitgetild te worden. Het folkloriseren van al die subculturen, daar was het om te doen. Het was een beheersingsmethode; de Kaukasus moest beheersbaar worden gemaakt.

MT

Je noemt ook allerlei volken: de Ingoesjeten, Kozakken, Osseten. Wat valt er te zeggen over het type volk, waarin verschillen ze?

AvB

In mijn ogen komen ze sterk met elkaar overeen. Het zijn allemaal bergbewoners. Kozakken zijn kleine volken die uit Rusland komen. Maar daar al zo lang wonen, dat ze vereenzelvigd zijn met de Noord-Kaukasus. Ze dragen dezelfde kleding, hebben een soort kappen op, bij wijze van pet of hoed. Ze berijden dezelfde paarden. De bergvolken zijn naar elkaar toegetrokken. Het onderscheid ligt in de talen die zij spreken. In het geloof dat zij aanhangen. Osseten en Kozakken zijn Christelijk. Ingoesjeten en Tsjetjenen zijn moslim. En sommige hebben lokale geloven. Verder spreken de mensen daar zo’n veertig verschillende talen. Onderling is er veel verschil in traditie en folklore, en dat weet men van elkaar.

Ik zie vooral dat Sovjet plaatje van dansende bergbewoners op een mooie grasvlakte. Om het heel oneerbiedig te zeggen. Dat plaatje zou ik op elk van deze volken kunnen toepassen, als cliché-beeld. En in welke mate de onderlinge verhoudingen daadwerkelijk verschillen, is voor de fijnproever.

MT

Wat houdt dat precies in,  de ‘gastvrijheid’ van de bewoners van de Kaukasus?

AvB

Gastvrijheid komt voort uit de tradities. Een gast is een geschenk van God. Dat zit daar diep in de genen van mensen, en in de cultuur. Het is eervol om een gast te hebben. Dat straalt uit richting je buren, richting je omgeving. En als je een buitenlandse gast hebt, is dat zo mogelijk nog eervoller. Hoe arm ze ook zijn, de mensen zullen alles uit hun kast trekken en uit hun schuren halen om jou te bedienen. Indien dat niet gebeurt, weet je ook meteen dat je niet gewenst bent! Dat gebeurt af en toe, als je een moeilijk verhaal komt halen of zit bij mensen die te zeer verbonden zijn met de overheid. In hoeverre de mensen je welkom heten is een goede pijler voor waar je bent terechtgekomen.

MT

Er zijn verschillende conflicten en guerrilla oorlogen die worden besproken. Zou je daar kort op in kunnen gaan? Het Prigorodny conflict en de Tweede Kaukasus Oorlog, de Tsjetjeense Oorlog.

AvB

In De geheime Geschiedenis heb ik die conflicten samengebald tot de Tweede Kaukasus Oorlog. Als je nagaat wat daar allemaal is gebeurd de afgelopen twintig jaar, en ver daarvoor, dan kun je spreken van een brede opstand die gaande is tegen het regime in Rusland. Er is zoveel onrust: al die conflicten, die ‘oorlogen’ worden genoemd, zoals de Eerste Tsjetjeense Oorlog, de oorlog in Dagestan, het Prigorodny conflict. Je kunt het beter zien als een geheel – een tweede opstand tegen Rusland, na de val van de Sovjet-Unie in 1991. Het een is een kunstmatig geschapen conflict, het andere een onafhankelijkheidsstrijd, zoals in het geval van Tsjetsjenië.

MT

En die behandel je uitvoerig. Ter afsluiting wil ik het met je hebben over het eindboek. Een soort atlas, begrijp ik. Dat zegt al veel over hoe het materiaal daarin  behandeld gaat worden.  An Atlas of War and Tourism in the Caucasus. De grand finale. Waarom gaat Aperture dit boek uitgegeven, in oktober van dit jaar. Waarom niet in eigen beheer? Ik vind dat altijd zo progressief en zo’n kont tegen de krib houding van jullie om alles in eigen hand te houden. En zo die institutionele wereld bewust weten te omzeilen. Waarin zal deze uitgave zich onderscheiden van de andere publicaties tot nu toe? En wat gaan jullie samen doen ter voorbereiding? Waar gaan jullie nog heen?

AvB

Ja, we hebben nu ons doel bereikt en werken richting die Olympische Spelen 2014 in Sotsji. De jaarpublicaties zijn voortgekomen uit het idee de donateurs een exclusief cadeautje te geven. Die eerste jaarpublicatie is een oplage van 350 geweest: Sanatorium was alleen verkrijgbaar voor donateurs. En de laatste uitgave is alweer 2200 boeken, in een Nederlandse en Engelse editie. En tevens een boek dat in winkels ligt. Van begin af aan wilden wij dat de eindpublicatie een veel grotere afzet zou krijgen, een groot bereik. Zo kun je het verhaal vertellen aan een groot publiek. Zo is het zo goed mogelijk te distribueren, bij een zo gerenommeerd mogelijke uitgeverij. Het is zowel een inhoudelijke als strategische keuze geweest. Het eindboek is alomvattend. De andere boeken waren in die zin deelhoofdstukken, over een regionaal onderwerp, over een bepaald thema. Dit boek brengt al die verhalen samen, en nog veel meer. Het eindboek krijgt daardoor ook een andere opzet. Het neemt je van begin tot eind mee door die regio, door het verhaal dat wij de afgelopen jaren hebben verteld. Ook de verhalen die in radio-interviews zijn verteld. Dit is Sotsji, een zomerstad die tot Winterspelen stad wordt omgetoverd. Dat is op zich al een bizar verhaal. Kijk wat er aan de andere kant van de bergen gebeurt, daar is een oorlog aan de gang. En ten Zuiden ligt een klein republiekje Abchazië. In een paar zinnen bal je het verhaal samen. Dat komt in het boek. In een golfbeweging wandel je door het gebied heen, gezien vanuit de Olympische Spelen, en gezien vanuit de verbazing waarmee we dit project begonnen zijn.

We gaan nog een keer naar al die gebieden. In maart naar Sotsji en Abchazië. In mei naar de Noord-Kaukasus. Dan is het klaar en gaan we dit eindboek afmaken. Daar zijn we nu al mee bezig. Omdat het door Aperture gedrukt wordt in een grote oplage van 5000 exemplaren, en het dit najaar moet verschijnen, zitten we al dicht tegen de dead-line aan. Ik ga morgen in eenzame opsluiting naar Texel. Ik moet als een gek gaan typen en schrijven en aan de fotoredactie werken om dat boek voor 80% gereed te krijgen voor eind februari. Naar aanleiding van de twee komende reizen gaan we nog 20% van het materiaal produceren en aanleveren. En dan moet het boek er in beginsel in mei liggen. En in oktober moet het boek gedrukt zijn, voor de komende tentoonstellingen.

MT

Ik zal je niet langer ophouden! Begrijp van Jeroen Kummer dat het een retrospectief wordt?

AvB

Alle eerdere uitgebrachte publicaties hebben dit eindboek voortgestuwd en voortgebracht.  Objectief gezien, is dit, vanaf het allereerste begin, de enige beoogde Sochi Project publicatie. En van meet af aan is het de ‘atlas’ genoemd. Dat begrip is zo goed bevallen: we hebben de regio in vier jaar in kaart gebracht, en maken nu een atlas over het gebied. En al die andere boeken zijn deelhoofdstukken; de rest is kinderspel! In ieder geval zijn het de opbouwende werken naar het eindboek toe. Daarbij komt dat de deelpublicaties veel groter geworden dan de benaming ‘deelhoofdstuk’ doet vermoeden. Al die boeken moet je wegdenken, en alle reizen bij elkaar optellen, dan kom je tot dit eindboek. Het is een optelsom van alle verhalen die we hebben verzameld.

English version will be published in March

 

 

Praktijkruimte DE SERRE J.F. van Hengelstraat 34 Amsterdam

Praktijkruimte DE SERRE J.F. van Hengelstraat 34 Amsterdam

 

folder energetische therapie

DE SERRE is een praktijk voor energetische therapie, stiltetraining en massage

Uitzicht DESERRE

Uitzicht DESERRE

Doel is het vergroten van de aandacht bij het lichaam, op celniveau. Daardoor gaan we beter luisteren naar de signalen die het lichaam afgeeft.

Afgestemd op de individuele klachten en het energieniveau van het moment wordt op maat een programma samengesteld.

Geschikt voor jongeren en volwassenen. En in het bijzonder gericht op ADHD; identiteitsproblematiek; burn-out klachten; migraine; ME; begeleiding van levensfasen.

Prijs per behandeling naar vermogen

Op afspraak: Mirelle Thijsen mthijsen@xs4all.nl / 06-24609600

J.F. van Hengelstraat 34 1019 DC Amsterdam

40m2 en ruim 3m hoge praktijkruimte aan de Ertskade. Unieke locatie met uitzicht op het IJ. Voorzien van nieuwe kitchenette  en toiletruimte. Glasvezel aansluiting, parkeervergunning mogelijk.

Huurprijs per maand: €950,00.

Image

kitchenette en doorzicht

kitchenette en doorzicht

 

inbouwkasten modules over lengte kantoorruimte

inbouwkasten modules over lengte kantoorruimte

entree Ertskade 39 bedrijfsruimte

entree Ertskade 39 bedrijfsruimte